factitious disorder - yapay bozukluk

kendine yüklenen yapay bozuklukta vaka kendini bedensel ya da mental bakımdan hasta veya engelli gibi gösterir; hasta ya da muhtaç rolü oynar. Bir başkasına yüklenen yapay bozuklukta, vaka, bakım verdiği kişiyi ya da bir başkasını hasta ya da muhtaç gibi gösterir. Bu ikinci yapay bozukluk türü Munchausen sendromu (Munchausen syndrome by proxy: MSBP) olarak da adlandırılmaktadır. Her iki durumda da sahte ve yanıltıcı fiziksel veya psikolojik belirtiler kadar kasıtlı yaralama veya hastalık oluşturma da söz konusudur. Yapay bozuklukta, TEMARUZ’dan farklı olarak bozukluk belirtileri sergilemenin bir dış güdüleyicisi (örn., çıkar ya da ikincil kazanç) yoktur. [Bozukluğa ilişkin belirtilerin/belirleyicilerin tam listesi ve TANI ÖLÇÜTLERİ için DSM-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Epidemiyoloji: DSM-5’te PREVALENS konusunda bilgi olmadığı belirtilmektedir. Hastanede yatan hastalardaki oranı %1 olarak tahmin edilmektedir. [Diğer bazı epidemiyolojik bulgular için DSM-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Etiyoloji: Temel risk faktörleri kişilik bozuklukları (örn., sınırda kişilik bozukluğu) ve çocukluk döneminde İHMAL ve sık olarak hastaneye yatma öyküsü vardır. Sınıflandırma/Tanılama: DSM-IV-TR’de, Eksen I’in altındaki Yapay Bozukluklar’da Yapay Bozukluk olarak yer alır. DSM-5’te, Somatik Belirti ve İlişkili Bozukluklar ana tanı kategorisinin türüdür (ICD-10-CM kodu: F68.10). [Ana tanı kategorisi altındaki tür (type) ve alt türlerin (subtype) kapsamlı dökümü için DSM-TR-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Tedavi: 1. koruyucu müdahale önceliklidir. Vakanın kendine veya başkasına zarar verme riskini en aza indirme, ilaç ve tıbbi hizmetlerin kötüye kullanımını sınırlandırma amacıyla, tedavi, yatarak yapılır. Ayrıca gerekli adli önlemler alınır. Hedefin çocuk olması durumunda, çocuk koruma hizmetleri devreye sokulur. 2. psikoterapi: Vakanın genel uyum ve uyuncunu artırmada, bozukluğun nüks olasılığını azaltmada bilişsel-davranışçı terapiler, stres yönetimi, başa çıkma becerileri eğitimi ve aile terapileri gibi destekleyici teknikler uygulanır. 3. farmakoterapi: Bozukluğa özgü bir ilaç yoktur. Eşhastalanım veya ek belirtiler varsa, bunlarla ilgili ilaç kullanılır. [Tanımlayan/açıklayan: Yapay bozukluk olarak İskoç tıp doktoru Hector Gavin (1843; 1815-1855), Munchausen sendromu olarak İngiliz tıp doktoru Richard Asher (1951; 1912-1969); “Munchausen syndrome by Proxy” olarak Samuel Roy Meadow (1977; 1933-)]. “Munchausen” terimi, dramatik ve gerçekdışı öykülerin anlatıcısı olarak bilinen, bir öyküsünde de uydurulmuş bir hastalığı anlatan Baron von Munchauesen’e ithafen oluşturulmuştur. bakınız: DSM-5 sınıflandırması karşılaştırınız: somatik belirti bozukluğu, hastalık kaygısı bozukluğu, konversiyon bozukluğu, tanımlanmış diğer bir somatik belirti ve ilişkili bozukluk, tanımlanmamış somatik belirti ve ilişkili bozukluk