acute stress disorder - akut stres bozukluğu / akut gerginlik bozukluğu

bedensel bütünlüğe tehdit oluşturan bir travmaya doğrudan veya dolaylı (örn., tanık olmak) maruz kalmaya bağlı olarak gelişen kaygı belirtilerini içerir. Davranışsal/mental ve bedensel belirtiler/belirleyiciler ve bulgular TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU’ndakilerle genelde aynıdır; fark, belirtilerin travmanın hemen ardından başlaması ve en az üç gün, en fazla bir ay sürmesidir. [Bozukluğa ilişkin belirtilerin/belirleyicilerin tam listesi ve TANI ÖLÇÜTLERİ için DSM-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Epidemiyoloji: DSM-5’te, PREVALENS’ler, kişiler-arası ilişkilerle ilgili olmayan stresörlerde (örn., doğal afet) %20’den az, insan tarafından oluşturulan stresörlerde (örn., tecavüz, ırza geçme) %20-50, motorlu taşıt kazası sonrası %13-21, hafif beyin hasarı sonrası %14, derin yanık sonrası %10, endüstriyel kaza sonrası %6-12’dir. [Diğer bazı epidemiyolojik bulgular için DSM-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Etiyoloji: Risk faktörleri arasında mizaç özellikleri (örn., nörotisizm, kaçınmacı başa çıkma, FELAKETLEŞTİRME eğilimi); fizyolojik yatkınlıklar (örn., yüksek tepkisellik düzeyi, çabuk uyarılma); önceki travma geçmişi ve diğer psikiyatrik bozukluklar vardır. Sınıflandırma/Tanılama: DSM-IV-TR’de, Eksen I’in altındaki Anksiyete Bozuklukları’nda Akut Stres Bozukluğu olarak yer alır. DSM-5’te, Travma ve Stresörle İlişkili Bozukluklar ana tanı kategorisinin türüdür (ICD-10-CM kodu: F43.0). [Ana tanı kategorisi altındaki tür (type) ve alt türlerin (subtype) kapsamlı dökümü için DSM-TR-5’e (Köroğlu, 2014) bakınız.] Tedavi: 1. psikoterapi: Vakanın genel uyum ve uyuncunu artırmada, bozukluğun nüks olasılığını azaltmada bilişsel terapiler, maruz bırakma terapileri, göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işlemleme (eye movement desensitization and reprocessing: EMDR), hipnotik yeniden işlemleme gibi destekleyici teknikler uygulanır. 2. farmakoterapi: Antidepresanlar grubundan seçici serotonin geri alımı inhibitörleri (SSRIs; örn., citalopram, fluoxetine, paroxetine, sertraline), antikonvülsanlar/antiepileptikler (örn., carbamazepine, topiramate, lamotrigine, temazepam) ve gerektiğinde, kısa süreli olmak üzere benzodiazepinler (örn., alprazolam) kullanılır. bakınız: DSM-5 sınıflandırması karşılaştırınız: reaktif bağlanma bozukluğu, sınırsız sosyal katılım bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu, uyum bozuklukları, tanımlanmış diğer bir travma ve stresörle ilişkili bozukluk, tanımlanmamış travma ve stresörle ilişkili bozukluk