Mintzberg’s organizational structures - Mintzberg örgüt yapıları

bu modele göre örgütlerin ana unsurları şunlardır: a. stratejik zirve (örgütün amaçlarını, vizyon ve misyonlarını tanımlayan üst düzey yöneticiler), b. orta kısım (stratejik zirvedekilerce tanımlanmış olanları çalışanların uygulayacağı operasyonel planlara dönüştüren yöneticiler), c. operasyon çekirdeği (üretim ya da hizmeti bilfiil yapanlar), d. tekno-yapı (insan kaynakları, eğitim, finans, planlama gibi işlevlerden sorumlu kişi ve ekipler) ve e. destekleyici kadro (örgüt altyapısını kuran ve sürdüren ekipler). Örgütler bu unsurların özellikleri bakımından beşe ayrılır: 1. basit/girişimci yapı (simple/entrepreneurial structure). Denetimin, işin her yönünden sorumlu, çoğunlukla girişimci ya da yaratıcı bir liderde toplandığı, formel olmayan yatay yapılanma. Artıları hızlı karar alması ve esnek olmasıdır. Eksileri ise işletme büyüdükçe az ve yalın kadronun iş yapmasının zorlaşması ve iş yükünün ağırlığı altında ezilmesidir. 2. makine bürokrasisi (machine bureaucracy). En üstte bir merkezi karar alma birimi olan, ileri uzmanlaşma içeren formel dikey yapılanma. Artıları, etkili bir çalışma, standardizasyon, tutarlık ve tekno-yapıdır. Eksileri yeniliklere uyum sağlamada yeterince kıvrak (agile) olmama, bürokratik süreçlerin neden olduğu hantal işleyiştir. Bu tür yapılar, büyük ölçekte üretim yapan yani ölçek ekonomisi (economies of scale) uygulayan işletmelerde kullanışlıdır. 3. profesyonel bürokrasi (professional bureaucracy). Merkezi olmayan karar alma birimi olan, yüksek bilgi düzeyi ve uzmanlaşma içeren, beceri standardizasyonu temelinde koordine edilen formel yapı. Yapının en önemli kısmı operasyon çekirdeğidir. Örnekler: okul, üniversite, hukuk bürosu. 4. bölünmüş/bölgeselleşmiş yapı (divided/regional structure). Çok farklı alanlarda iş birimi ya da üretim hattı olan büyük kuruluş ve holdinglerde rastlanır. Yapılanma, genelde, her biri faaliyet gösterdiği pazara cevap veren, birbirinden ayrı ve özerk şirketler şeklindedir. Bir merkezi denetim ve işin tüm yönleriyle ilgilenen başkan yardımcılıkları şeklinde yapılanır. 5. adhokrasi ya da yenilikçi yapı (adhocracy/innovative structure). Yeni işletmelerde ya da lider konumuna geçmek isteyen yenilikçi şirketlerde rastlanır. Formel bir yapısı yoktur. Örgüt üyelerinin uyum içinde işlevde bulunduğu, işlevlere göre gruplandırılmış uzman ve ekiplerden oluşur. Temelde yatay olan bu yapılanmanın gücü esnek ve dinamik olması, bireysel girişimleri desteklemesi ve yetenekli liderlerin karar vermesine olanak sağlamasıdır. Zayıflığı liderlik çatışmaları ve yetke belirsizliğine açık olmasıdır. [Geliştiren/aktaran: Kanada asıllı Amerikalı iş ve işletme kuramcısı Henry Mintzberg (1939-)] bakınız: bürokrasi, departman, örgüt şeması, örgütsel yapı karşılaştırınız: büyük şirket, işletme