memory - bellek / hafıza
memory - bellek / hafıza

edinilen bilginin akılda tutulması ile ilgili çok aşamalı süreç.

1. bir bilgi hatırlandığında, daha önce  ÖĞRENME, ÖZÜMSEYEREK KODLAMA (encode), SAĞLAMLAŞMA (consolidation), DEPOLAMA (storage) ve GERİYE GETİRME (retrieval) aşamaları gerçekleşmiştir.

2. öğrenilen bilgilerin zihinsel temsillerini içeren kavramsal varlık.

3. hatırlanan belirli bir bilgi ya da belirli bir geçmiş deneyim. Bellek türleri: a. açık bellek (explicit memory) deneklerin bir anıyı, öğrenilmiş olan bir unsuru geri çağırdıkları ve onu bildiklerini belirttikleri bellek türü (bildirilebilen bellek). b. anlık bellek (immediate memory) bilginin sunumun hemen ardından bilinçli farkındalıkla hatırlanan çok kısa döneme ilişkin bellek. c. anterograd bellek (anterograde memory) yeni bilgi öğrenme ve bunu hatırlamaya ilişkin bellek. d. bildirilebilen bellek (declarative memory), bilinçli olarak hatırlanabilen ve ifade edilebilen bilgilere ilişkin açık bellek. e. bildirilemeyen bellek (nondeclarative memory), performansta, bireyin farkındalığı dışında değişiklik oluşturan bellek. İşlemsel bellek, klasik koşullama ve çağrışımlara dayanmayan (nonassociative) bellekler bu türe girer. İşevuruk olarak tanımlanmasında kazanç tekniği ve hazırlama (priming) etkisinden yararlanılır. Ayrıca bkz. ÖRTÜK BELLEK. f. birincil bellek (primary memory), uzun-süreli bellek kapsamıyla etkilenmemiş olan, bilginin olduğu gibi hatırlandığı türden belleği ifade eder. Bu belleğe ilişkin bilgi, genelde, anlık bellek kapsamındadır ve bilinçlidir. g. duyusal bellek (sensory memory) bellek sürecinin ilk aşaması. Geniş kapasiteli, ancak kısa sürelidir. ikonik bellek görme ile, ekoik bellek işitme ile ilgili duyusal bellektir. Duyusal bellekte bilginin kalım süresi 150 milisaniye ile 2 dakika arasındadır. Algılama (örüntü algılama/nesne tanıma) duyusal bellekle uzun-süreli belleğin etkileşimi sonucu oluşur. h. episodik bellek (anısal bellek) bağlama özel olan, genelde otobiyografik içeriğe sahip bulunan, geçmiş olayların zamansal ve mekansal özelliklerini saklayan bellek. Bellek şikâyeti olan hastalarda ilk incelemeye alınan bellek türüdür. Açık ve bildirilebilen bellek kapsamında yer alır. i. ikincil bellek (secondary memory) uzun-süreli bellekteki bilgilerle etkilenmiş ve bunun sonucunda değişmiş olan bilgiye ilişkin belleği ifade eder. Bilinçlilik kapsamında olmayabilir. j. ileriye yönelik bellek (prospective memory) gelecekte gerçekleşmesi beklenen planlar, randevular ve eylemlere ilişkin bellek. k. işlemsel bellek (procedural memory) icra ederken kişinin bilincinde olmasını gerektirmeyen becerilerle ilgili olan; bir faaliyeti yerine getirme yoluna veya hareketteki işlemler dizisine ilişkin bellek. İşlemsel bellek, örtük, bildirilemeyen bellektir. l. işleyen bellek (working memory) bilgiyi tutan ve aynı zamanda da bilgi üzerinde işlem yapan bellek türü. Üç bölümden oluşur. l1: fonolojik döngü (phonological loop) işitsel ve konuşma tabanlı bilginin geçici olarak depolanması ve kullanılmasını sağlar. Subvokal artikülasyondan (sesletim) yapılmasından sorumlu olan fonolojik döngü, artikülasyon döngüsü (articulatory loop) olarak da bilinir. l2: görsel-mekansal yaz-boz tahtası (visuospatial sketchpad) benzeri bir sistem olup görsel-mekansal tabanlı bilginin geçici olarak depolanması ve kullanılmasını sağlar. l3: merkezi yönetici (central executive), her iki depolama sisteminin kodlama, depolama, geri çağırma işlevleri üzerinde seçme, başlatma ve sona erdirme gibi üst düzey fonksiyonlar icra eder. Denetimsel dikkat sistemi (supervisory attentional system) ile eşdeğerlidir; her iki sistem de prefrontal lob ile ilişkilidir. m. kaynak bellek (source memory) bir olayın (episode) nerede ve ne zaman gerçekleştiğine, episodik belleğin oluştuğu koşullara ilişkin bellek. Kaynak amnezisine diğer bazı bellek bozukluğu çeşitleri de eşlik edebilir. Frontal lob patolojisi ile ilişkili olabilir. n. kısa-süreli bellek (short-term memory) bilginin kısa süreler, genelde saniyeler (örn., 2 saniye) veya dakikalar (örn., 30 dakika) boyunca akılda tutulduğu bellek türü. o. meta-bellek (meta-memory) bireyin kendi belleğinin kapsamı, süreçleri ve doğası konusundaki bilgisi. p. otobiyografik bellek (autobiographical memory) kişisel olayların hatırlanmasına ilişkin episodik ve ifade edilebilir bellek türü. r. örtük bellek (implicit memory): Bilgiler açık bellekten geri çağırılabilen, bilinçli olarak hatırlanabilen türden değildir. Bilgi ve becerilerin daha önce öğrenilmiş olduğu, kişinin davranışından çıkarsanır. s. retrograd bellek (retrograde memory) daha önceden depolanan veya öğrenilen bilgileri hatırlama yeteneği. t. semantik bellek (anlamsal bellek) sembol ve kavramlara ilişkin genel bilgilere ve bunları kullanma kurallarına ilişkin bellek. Bilgilerin edinildiği bağlamdan bağımsızdır. Semantik belleği etkileyen koşullar arasında akut konfüzyonel durum, en az orta şiddette demans ve fokal lezyonlar bulunmaktadır. Semantik bellek, episodik bellekle birlikte bildirilebilen (açık) belleği oluşturur. u. topografik bellek (topographical memory) görsel-mekansal yerleşime ilişkin bellek. Görsel-mekansal bellek (spatial memory) olarak da adlandırılır. v. uzak bellek (remote memory) uzak olaylara ilişkin bellek. Daha çok günlük kullanımda geçer; tutarlı bir bilimsel tanımı yoktur. y. uzun-süreli bellek (long-term memory) uzun süreler (günler, aylar, yıllar) boyunca akılda tutulan bilgilere ilişkin bellek. z. yakın bellek (recent memory) anlık belleğin bittiği noktada başladığı düşünülen bellek türü. Daha çok günlük kullanımda geçer; tutarlı bir bilimsel tanımı yoktur.

2270