Prof Dr Sirel Karakaş Psikoloji Sözlüğü Hakkında...

Gerekçe

Ülkemizde çok sayıda İngilizce eğitim verilen psikoloji bölümü bulunmakta, öğrenciler, uygulama alanlarına çıktıklarında terimlerin Türkçe karşılıkları konusunda sorun yaşamaktadırlar. Psikolojinin uluslararası alan yazını İngilizce’dir. İngilizce yayın izleyen öğrencilerle Türkçe eğitim yapan üniversitelerdeki akademisyenler ise İngilizce terimlerin Türkçe karşılıkları konusunda sıkıntı yaşamaktadır. Bu sıkıntıları, İngilizce psikoloji terimlerinin Türkçe karşılıklarını içeren bir kaynak eserle çözmek mümkündür.    

Dünyada olduğu gibi ülkemizde de, psikoloji bilimine olan ilgi giderek artmakta, farklı meslek alanlarından gelen kişiler psikoloji ile ilgili yayınlar okumakta, etkinlikler izlemektedirler. Bu gibi kişiler okudukları eserlerde ya da izlediği etkinliklerde geçen psikoloji terimlerinin ne anlama geldiğini bilmek istemektedir. Aynı talep, psikoloji lisans öğrencilerinden de gelmektedir. Bu talepleri, İngilizce terimlerin Türkçe karşılıklarını veren bir kaynakta, terimlerin tanımlarını da vererek karşılamak mümkündür.

Ulusal alan yazınımızda İngilizce terimlerin sadece karşılıklarını veren eserler, internet ortamında bu konuda verilen listeler bulunmaktadır. Tanımların da verildiği birkaç sözlük bulunmakla birlikte, bunların bir kısmı uzmanlığı psikoloji olmayan çevirmenler tarafından hazırlanmış bulunmaktadır.

Yukarıda belirtilen gereksinimler doğrultusunda, Prof. Dr. Sirel Karakaş Psikoloji Sözlüğü’nün temel hedef kitlesi, psikoloji eğitimi alan öğrenciler, uzmanlık alanı ya da mesleği psikoloji olmayan ancak psikoloji yayın ve etkinliklerini izleyen kişiler olmuştur. Bu hedef kitle nedeniyle, sözlükteki tanımlar, yüksek akademik düzeyde değil, "lisans ve lisansüstü eğitim" düzeyinde hazırlanmış; okuyucuyu yormayacak bir kapsam ve uzunlukta tutulmuştur.    

Günümüzde bireyler bilgiye internetten ulaşmayı tercih etmektedir. Karakaş Psikoloji Sözlüğü, bu nedenle, internet ortamında yayımlanmıştır. Yapılan düzenlemelerle, sözlük, hem Android (örn., Samsung) hem de iOS (örn., iPhone) tabanlı akıllı telefonlara aplikasyon olarak da indirilmesi sağlanmıştır. Bütün bunlardaki amaç, psikoloji terimlerine erişim kolaylığı sağlamak olmuştur.  

 

Sözlüğün Yapı ve İçeriği, Gelişme Planı

Karakaş Psikoloji Sözlüğü’nde, İngilizce terimler için, ülkemizde kullanılmakta olan Türkçe karşılık ya da karşılıklar; terimin sözlük formatında verilen tanımı/tanımları, ayrıca da, terimle ilişkili olan ya da terimin karşılaştırılması gereken diğer terimler verilmektedir. İnternet okuyucusu bu ek terimleri tıklayıp bunların tanımlarına ulaştığında, sözlüğe girmesine neden olan terim hakkında etraflı bilgi edinebilecektir. Sözlükte, örneğin “özümseme” terimi verildiğinde, internet okuyucusu ilişkili terim olarak “bilişsel gelişim”e; karşılaştırma terimi olarak da “uzlaştırma”ya yönlendirilmektedir.

İnsanlık kadar eski bir disiplin olan, yaklaşık 1,5 asırdır da bilimsel hüviyete sahip olan psikolojinin geniş bir terim havuzu vardır. Karakaş Psikoloji Sözlüğü çalışmalarına 2014 yılında başlanmış, Gelişme Planı doğrultusunda, ilk aşamada; psikolojinin tüm alt dallarına genel olan kavramlar, olay ve kuramlar ve yöntembilimle ilgili terimler üzerinde çalışılmıştır. Sonuçta, Karakaş Sözlüğü, 2017 yılında 1.000’in üstünde terimle internet kullanımına açılmıştır. İzleyen aşamada, sözlüğe, nöropsikoloji terimleri dahil edilmiştir. Şu anda terim sayısı 1.750’leri bulmuştur. Gelişme Planının yol haritası, yakın gelecekte nörobilim, ardından da istatistik terimlerinin internet kullanımına açılmasını içermekte olup bunları; klinik psikoloji, sosyal psikoloji ve gelişim psikolojisi terimleri izleyecektir.

Genel, nöropsikoloji ve nörobilim terimleri ve tanımlarını hazırlama çalışmalarımda, bana, Prof. Dr. Emel Erdoğan Bakar ve Yard. Doç. Dr. Elvin Doğutepe katkıda bulunmuştur. Diğer psikoloji alanlarının terimleri ve tanımları çalışmalarında, söz konusu alanların uzmanlarından destek alınmış ve alınmaktadır.

 

Sözlüğün Sınırları Hakkında

Bu sözlük hazırlanırken Türkçe terimler ve yazımları konusunda ikilemde kalındığında, Türk Dil Kurumu standardı kullanılmıştır.    

Karakaş Psikoloji Sözlüğü’nün amaçları arasında yazarın kendisinin yeni karşılıklar önermesi ya da terimin birkaç karşılığından yazarın uygun gördüğü bir tanesini seçmesi bulunmamaktadır. Türkçe karşılıklar açısından, bu sözlükte, durum saptaması yapılmaktadır. Bu doğrultuda, hangi Türkçe karşılık yaygın olarak kullanılıyorsa, sözlükte o terim verilmekte; terim için birden fazla karşılık kullanılmaktaysa, yaygın kullanımı olan terimin ardına bunlar da eklenmektedir.

Zira yeni terim önermek veya izleyiciyi, alanda geçmeyen ancak yazarca uygun görülen terimlere yönlendirmek, bu sözlüğün hedef kitlesi ve gereksinimleri ile uyumlu değildir. Eğitimini İngilizce alan ve alanda sıkıntı yaşayan öğrenci grubunun gereksinimi, alandaki uzmanların kullandığı terimleri bilmektir; bu nedenle, sözlükte, halen kullanılmakta olan karşılıklar verilmektedir. Örneğin, İngilizce “abstinence” terimi için, gerek alan yazınında gerekse uygulama alanlarında “abstinens" terimi kullanılmaktadır. Bu nedenle terim, sözlüğe bu yazımla girmiştir. Halbuki, ülkemizdeki önceki uygulamalarda, terim, İngilizce okunuşa göre değil Fransızca okunuşa göre verilmekte idi ve yazımı da “abstinans” olarak şekilleniyordu.

 

Yazar Hakkında

Bu sözlük günümüzde de sürmekte olan akademik yaşamı boyunca, Türkçe psikoloji dersleri vermiş, çok sayıda lisansüstü tezin danışmanlığını yapmış, çok sayıda Türkçe makale, kitap bölümü ve kitap  yazmış ve ödüller almış bir öğretim üyesi olarak tarafımca yazılmıştır. Araştırmalarımı çok sayıda uluslararası bilimsel toplantıda sunmuş bulunuyorum. Yazdığım çok sayıdaki İngilizce makale 5000’e yakın atıf (H-indeksi 26) aldı. Türkçe kitaplar yazdım, kitap editörlüğü yaptım. Beyin araştırmaları yapan bir deneysel psikolog olarak çalışmalarım multidisipliner ve multiteknolojik yapıda oldu. Çok sayıda bilim alanında, bu alanların uzmanları ile makaleler yazdım, çok sayıdaki ileri araştırma tekniğini araştırmalarımda bilfiil kulandım, bunların sonuçlarını yayınladım.

İngilizce terimlerinin Türkçe karşılıklarını bilmek, yukarıda açıklanan etkinliklerin olmazsa olmazıdır. Ancak doğrudan bu konu ile ilgili ilk sistematik çalışmamı, Türkiye’deki ilk çağdaş psikolojiye giriş kitabının çevirisini terim birliği içinde gerçekleştirmek adına yaptım. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğretim üye ve elemanlarının Atatürk’ün 100. doğum yılına armağanı olan bu kitap (Karakaş, 1981), günümüzde 21. baskısını yapmış bulunuyor. Kitabın hazırlanması sürecinde derlenmiş olan karşılıkları bir ulusal bilimsel toplantıda sundum (Karakaş, 1984). Yazmış olduğum Ortaöğretim Psikoloji Ders Kitabı’nın Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu onayı ile, beş yıl süreli olarak ortaöğretim kurumlarında Devlet Kitabı olarak okutulmuş olması, Türkçe psikoloji terimlerini kullanma becerimin bir diğer göstergesidir.

Karakaş Psikoloji Sözlüğü’nün dinamik bir yapısı vardır. Bu yapı, internet okuyucusunun İngilizce terimlere başkaca Türkçe karşılıklar önermesini ya da sözlüğün kapsam alanına giren konularda yeni terimler ve tanımlar önermesini mümkün kılmaktadır.  

 

Teşekkür

Psikoloji bilim ve mesleği açısından bir eksik, bir bilim alanını ülkeye kazandırmak için bir zorunluluk olan terimlerin Türkçeleştirilmesi konusunu ele almayı daima bir sorumluluk olarak gördüm. Bu sorumluluğu yerine getiriyor olmanın gönül rahatlığı içinde, bu eseri, psikoloji öğrencilerine, ülkemiz psikoloji bilim ve mesleğine ve ülkeme armağan ediyorum.

Çalışmalarımda psikolojinin alt dallarının ve psikoloji ile ilgili bilim alanlarının temsilcilerinden oluşan Akademik Danışma Kurulu’nun değerli üyelerinden yardım aldım. Yakın çalışma arkadaşlarım Prof. Dr. Emel Erdoğan Bakar ve Yard. Doç. Dr. Elvin Doğutepe, tüm çalışmalarımda olduğu gibi bu çalışmada da benle birlikte oldular.

Psikoloji Terimleri Sözlüğü oluşturma fikrini ortaya atan, bunun nasıl yapılabileceği konusunda yol gösteren, bu çok zahmetli ve iddialı projenin yapılabilirliği konusunda beni yüreklendiren kişi, oğlum Prof. Dr. Hakkı Muammer Karakaş’tır. Çalışmanın internet ortamında yer alması fikrini geliştiren, bunun mimari ve teknik altyapısını oluşturan kişi, uzun yıllardır benzeri projelerde birlikte çalıştığımız Mesut Şafak Doğan’dır. Site halen onun tarafından yönetilmekte ve geliştirilmektedir. Her türlü etkinliğimize  değerli katkılarda bulunan Nermin Akkaya, sözlüğün redaksiyon çalışmalarına katkıda bulunmakta, terimlerin internet ortamına girişini gerçekleştirmekte ve tüm süreci koordine etmektedir.

Çok değer verdiğim bu ekibe sonsuz teşekkürler. Karakaş Psikoloji Sözlüğü onlarsız gerçekleşemezdi. 

 

Prof. Dr. Sirel Karakaş

Doğuş Üniversitesi Psikoloji Bölümü

Ankara, 13. 03. 2018

 

 

*Prof. Dr. Sirel Karakaş Psikoloji Terimleri Sözlüğü, Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Limited Şirketinin AR-GE çalışmaları kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu sözlük, telif hakkı alınmış ve marka tescili yapılmış olan bir üründür.

 

2270