big five personality model - büyük beş kişilik modeli

kuramda kişilik beş boyutta ele alınır. Bu boyutlar bireysel farklılıkların taksonomisini oluşturur, kişiliğe ilişkin davranışların tanımlanmasında kullanılır. Boyutlara nedensellik atfedilebilmektedir. Beş-etken kişilik modeli (five factor model of personality) olarak da adlandırılmaktadır. Kuramdaki boyutlar ve ilgili kişilik özellikleri şöyledir: 1. dışadönüklük (extroversion): Sevecen, konuşkan, eğlenmeyi seven; 2. uzlaşabilirlik (agreeableness): İşbirliğine yatkın, diğerkam; 3. özdenetim/sorumluluk (conscientiousness): Çalışkan, düzenli, sebatkar, dakik; 4. açıklık (openness): Yaratıcı, meraklı, estetik, kültürel ya da entelektüel deneyimler edinmeye istekli; 5. nevrotizm (neurotism): Kaygılı, duygusal, kendine acıyan, değişken ruh halli. [Geliştiren/aktaran: Amerikalı felsefeci ve psikolog Robert Roger MCCrae (1949-) ve Amerikalı psikolog Paul Costa (1942-)]. Beş-etken kişilik modeli olarak adlandıran Amerikalı kişilik psikoloğu Lewis R. Goldberg (1932-)].